ข่าวดังเกี่ยวกับเทคโนโลยี AI ตอนนี้คือข่าวชาวออสเตรเลียที่ชื่อ Paul Conyngham ได้ใช้ AI ช่วยสร้างวัคซีน mRNA รักษามะเร็งให้ Rosie สุนัขแสนรักของเขาได้สำเร็จทั้งที่ตัวเขาเองไม่ได้มีความรู้ทางด้านชีววิทยาเลย

เรื่องนี้เริ่มจาก Paul พบว่า Rosie สุนัขที่เขารักมันเหมือนสมาชิกในครอบครัว เป็นมะเร็ง mast cell tumor ชนิดดุร้าย สัตวแพทย์บอกว่าเธอเหลือเวลาอีกแค่ไม่กี่เดือน และวิธีรักษามาตรฐานอย่างการทำคีโมหรือผ่าตัดก็คงช่วยอะไรไม่ได้มาก

Paul ซึ่งไม่ได้มีความรู้ทางชีววิทยาเลย มีแต่ความรู้ทางด้าน AI เขาตัดสินใจงัดเอาความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีของตัวเองมาสู้เพื่อยืดชีวิตน้องหมา

เขาเริ่มจากการไปปรึกษา ChatGPT เพื่อระดมสมองหาทางออก

ChatGPT แนะนำให้เขาไปโฟกัสที่พันธุกรรมของมะเร็ง ซึ่งนั่นเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ Paul ตัดสินใจทำ DNA sequencing เพื่อหาว่าความผิดปกติมันอยู่ตรงไหน

ขั้นตอนแรกคือการแปลงเนื้อเยื่อมะเร็งให้กลายเป็นข้อมูลดิจิทัล Paul ยอมควักกระเป๋าจ่ายเงินไปราวๆ 3,000 ดอลลาร์ออสเตรเลีย (ประมาณ 60,000 บาท) เพื่อทำ DNA sequencing ให้ Rosie ที่ศูนย์จีโนมิกส์ของมหาวิทยาลัย UNSW ในซิดนีย์ โดยเขาเก็บตัวอย่างทั้งจากเนื้อเยื่อที่ปกติและเนื้อเยื่อก้อนมะเร็งไปตรวจเทียบกัน

กระบวนการนี้ใช้เครื่องมืออย่าง Illumina หรือเทคโนโลยี NGS (Next-Generation Sequencing) ซึ่งสามารถอ่านรหัส DNA นับพันล้านตัวอักษรได้อย่างรวดเร็ว ผลที่ได้คือไฟล์ข้อมูลขนาดใหญ่ระดับ gigabytes ที่ Paul ต้องเอามาประมวลผลต่อ

เขาเล่าให้ฟังง่ายๆ ว่า "เราเอาก้อนมะเร็งของเธอมาถอดรหัส แปลงเนื้อเยื่อให้เป็นข้อมูล เพื่อหาจุดที่พังใน DNA แล้วค่อยหาวิธีรักษาจากตรงนั้น"

พอได้ไฟล์ DNA มา Paul ก็ใช้เครื่องมือ AI หลายตัวมาช่วยวิเคราะห์ โดยเฉพาะ AlphaFold ของ Google DeepMind ที่เก่งเรื่องการจำลองโครงสร้างโปรตีน

เขาเปรียบเทียบ DNA ปกติกับ DNA มะเร็ง เพื่อหาจุดที่เกิด mutations หรือการกลายพันธ์ ไม่ว่าจะเป็นแบบ point mutation, insertion, deletion หรือ copy number variation ที่ทำให้เซลล์เพี้ยนจนกลายเป็นมะเร็ง

จากนั้นก็ใช้ AlphaFold มาวาดภาพ 3 มิติให้ดูว่าโปรตีนที่พังแล้วหน้าตาเป็นยังไง การทำงานของเซลล์เปลี่ยนไปตรงไหน

นอกจากนี้เขายังใช้เครื่องมืออย่าง BioPython ช่วยคัดกรองข้อมูลเพื่อหา targets ที่ดีที่สุดในการทำวัคซีน อย่างเช่นพวกโปรตีน neoantigens ซึ่งเป็นโปรตีนแปลกปลอมที่เกิดจากมะเร็งและระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายสามารถจำได้

มาถึงจุดสำคัญที่สื่อหลายสำนักรายงานคลาดเคลื่อน สื่อส่วนใหญ่บอกว่าเป็นผลงานของ ChatGPT แต่ Paul โพสต์ตอบ Elon Musk ชี้แจงบน X ไว้ชัดเจนว่า "The final vaccine construct for Rose was designed by Grok" หรือก็คือโครงสร้างวัคซีนขั้นสุดท้ายนั้นออกแบบโดย Grok (AI ของ xAI ที่พัฒนาโดย Elon Musk)

Paul เอาข้อมูลจุดกลายพันธุ์และโครงสร้างโปรตีนที่ได้จาก AlphaFold ไปป้อนให้ Grok จากนั้น Grok ก็ใช้ความสามารถในการคิดวิเคราะห์เชิงชีวการแพทย์ขั้นสูง ออกแบบลำดับ mRNA เฉพาะสำหรับ Rosie โดย mRNA ตัวนี้จะมีหน้าที่ไปสั่งให้เซลล์สร้างโปรตีน neoantigens ออกมา เพื่อกระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันเข้าไปฆ่าเซลล์มะเร็ง

Grok ช่วยเลือกส่วนของโปรตีน (epitopes) ที่กระตุ้นภูมิได้ดีที่สุด เติม sequence stabilizer เพื่อให้ mRNA มีความเสถียร และวางแผนการห่อหุ้มด้วย nanoparticle สรุปออกมาเป็น blueprint ของสูตรวัคซีนซึ่งมีความยาวเพียงแค่ครึ่งหน้ากระดาษ โดย Paul ระบุว่า ในแง่ของการจัดการข้อมูลชีววิทยาที่ซับซ้อน Grok สามารถทำได้เหนือกว่า ChatGPT มาก

พอได้ blueprint มา Paul ก็นำไปร่วมมือกับนักวิจัยทางด้าน nanomedicine จากไอซ์แลนด์ เพื่อผลิตวัคซีน mRNA แบบเฉพาะบุคคลขึ้นมาจริงๆ โดยใช้เทคโนโลยี nanoparticle ห่อหุ้ม mRNA ไว้ให้เข้าสู่เซลล์ได้ง่ายขึ้น (หลักการคล้ายๆ กับวัคซีน COVID-19)

เมื่อปลายปี 2025 Paul ได้เริ่มฉีดวัคซีนให้ Rosie โดยแบ่งเป็นหลายโดส ผลปรากฏว่าก้อนมะเร็งขนาดเท่าลูกเทนนิสยุบลงไปครึ่งหนึ่งในเวลาไม่กี่เดือน

ตอนนี้ Paul ได้ตั้งโครงการ "Ending Cancer for Dogs" ขึ้นมาเพื่อหวังจะช่วยน้องหมาตัวอื่นๆ ต่อไป

ในอนาคต AI จะเข้ามาช่วยให้การรักษามะเร็ง โดยสามารถสร้างวัคซีนที่ออกแบบเฉพาะสำหรับผู้ป่วยแต่ละคน ซึ่งจะมีประสิทธิภาพสูงกว่าวัคซีนทั่วๆไปที่ออกแบบมาสำหรับทุกคน และจะทำให้การพัฒนาวัคซีนแบบ personalized นี้เข้าถึงได้ง่ายและมีประสิทธิภาพมากขึ้น