จาก “สูติบัตรเท็จสู่สัญชาติไทย” ช่องโหว่ทะเบียนราษฎรที่อาจกลายเป็นประตูให้ทุนสีเทาฝังราก

ปฏิบัติการ “ถอดเกล็ดมังกร” ไม่ได้เปิดโปงเพียงการรับจ้างเป็นพ่อในเอกสาร หรือการแจ้งเกิดเท็จให้เด็กต่างชาติเท่านั้น แต่กำลังสะท้อนช่องโหว่ของระบบทะเบียนราษฎรที่สามารถเปลี่ยนข้อมูลไม่กี่บรรทัดในสูติบัตร ให้กลายเป็นสถานะบุคคล สิทธิในการอยู่อาศัย และสิทธิในฐานะพลเมืองไทยที่ติดตัวเด็กไปตลอดชีวิต
Police-dismantle-a-scheme-to-create-fake-citizenship-from-birth-certificates-SPACEBAR-Photo01.jpg
เมื่อวานนี้ (9 กรกฎาคม 2569) พล.ต.อ.สำราญ นวลมา รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ พร้อมด้วย พล.ต.ท.นพศิลป์ พูลสวัสดิ์ ผู้บัญชาการประจำสำนักงานผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ‘วิฑูรย์ สิรินุกุล’ รองอธิบดีกรมการปกครอง ตลอดจนเจ้าหน้าที่กรมการปกครองชุด DOPA N.I.C.E. สำนักงาน ป.ป.ท. และสำนักงาน ปปง. สนธิกำลังเข้าตรวจค้นเป้าหมาย 42 จุด เพื่อทลายเครือข่ายที่ถูกกล่าวหาว่าจัดหาชายไทยมาจดทะเบียนสมรสหรือรับรองตนเป็นบิดาของเด็กต่างชาติ โดยมีเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลและเจ้าหน้าที่สำนักงานเขตช่วยจัดเตรียมและรับรองเอกสารการเกิด
(ผู้ถูกกล่าวหาทั้งหมดยังถือเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุด)
จุดเริ่มต้นจากคดีฟอกเงิน 70,000 ล้านบาท
เบาะแสสำคัญของคดีไม่ได้เริ่มจากโต๊ะแจ้งเกิด แต่สืบเนื่องจากการขยายผลคดีของ ‘เฉิน ยินไล‘ ชาวจีน ซึ่งเจ้าหน้าที่ระบุว่าเกี่ยวข้องกับเครือข่ายสแกมเมอร์และการฟอกเงินมูลค่ากว่า 70,000 ล้านบาท
การตรวจสอบเส้นทางการเงินพบความเชื่อมโยงไปยังหญิงชาวจีนรายหนึ่งซึ่งมีบุตร 3 คนถือสัญชาติไทย เจ้าหน้าที่จึงตรวจสอบข้อมูลทะเบียนราษฎรและพบข้อสงสัยว่า มีการว่าจ้างชายไทยให้จดทะเบียนสมรสหรือแสดงตนเป็นบิดา เพื่อให้เด็กมีบิดาสัญชาติไทยในทางเอกสาร
จากจุดเริ่มต้นเพียงครอบครัวเดียว การสืบสวนขยายไปสู่รูปแบบที่มีลักษณะเป็นเครือข่าย ตั้งแต่การติดต่อหญิงต่างชาติให้มาคลอดบุตรในไทย การจัดทำหนังสือรับรองการเกิด การหาชายไทยมาเป็นบิดา ไปจนถึงการประสานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจรับแจ้งเกิดและออกสูติบัตร
Police-dismantle-a-scheme-to-create-fake-citizenship-from-birth-certificates-SPACEBAR-Photo02.jpg
โมเดลธุรกิจ “คลอด–จัดเอกสาร–หาพ่อไทย”
ข้อมูลจากการสืบสวนระบุว่า เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลเอกชนแห่งหนึ่งในย่านฝั่งธนบุรีมีบทบาทคล้ายนายหน้า ติดต่อหญิงชาวจีนที่ต้องการมาคลอดบุตรในประเทศไทย และจัดเตรียมเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการเกิด ซึ่งมีค่าใช้จ่ายที่ปรากฏในสำนวนเบื้องต้นแบ่งเป็น
ค่าแพ็กเกจคลอดประมาณ 70,000 บาท
ค่าจัดเตรียมและดำเนินการด้านเอกสารประมาณ 20,000 บาท
ค่าจ้างชายไทยให้จดทะเบียนสมรสหรือรับรองเป็นบิดา รายละประมาณ 2,000–15,000 บาท
มีมูลค่ารวมอย่างน้อยประมาณ 90,000 บาทต่อกรณี ขณะที่บางข้อมูลจากการลงพื้นที่ระบุราคาที่เสนอแก่ลูกค้าอาจสูงถึงประมาณ 100,000 บาท ตัวเลขดังกล่าวชี้ให้เห็นความเหลื่อมล้ำในการแบ่งผลประโยชน์ ชายไทยที่ถูกใช้เป็นผู้แสดงตนอาจได้รับเพียงไม่กี่พันบาท แต่ข้อมูลของบุคคลนั้นกลับถูกนำไปสร้างสถานะทางกฎหมายที่อาจมีมูลค่ามหาศาลในระยะยาว
พบพิรุธ 62 คู่ ออกสูติบัตรแล้วอย่างน้อย 19 รายการ
กรมการปกครองตรวจสอบฐานข้อมูลทะเบียนราษฎรและพบรายการแจ้งเกิดระหว่างมารดาต่างชาติกับบิดาสัญชาติไทยที่เชื่อมโยงกับบุคคลในเครือข่ายจำนวน 62 คู่ ในจำนวนนี้พบการออกสูติบัตรที่เจ้าหน้าที่เชื่อว่าอาจดำเนินการโดยมิชอบแล้วอย่างน้อย 19 รายการ
“เท่ากับว่า ในกลุ่มข้อมูลที่กำลังตรวจสอบทุก 100 รายการ มีประมาณ 31 รายการที่พบหลักฐานเบื้องต้นถึงขั้นออกสูติบัตรไปแล้ว อย่างไรก็ตาม จำนวน 62 คู่ยังเป็นเพียงกลุ่มข้อมูลที่เกี่ยวพันกับบุคคลเป้าหมาย ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าทั้ง 62 กรณีเป็นการทุจริตทั้งหมด เจ้าหน้าที่ต้องตรวจความสัมพันธ์ทางสายโลหิต เจตนา เอกสาร และกระบวนการรับแจ้งเกิดเป็นรายกรณี”
พบเคสแจ้งเกิดซ้อน–DNA ไม่ตรง สัญญาณเตือนที่ระบบควรจับได้
หนึ่งในกรณีที่เจ้าหน้าที่ตรวจสอบพบว่า เด็กชายซึ่งเกิดเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2567 ถูกแจ้งเกิดครั้งแรกในจังหวัดนครราชสีมา โดยระบุบิดามารดาเป็นชาวจีน ต่อมาในวันที่ 23 มกราคมปีเดียวกันกลับมีการแจ้งเกิดอีกครั้งที่กรุงเทพฯ โดยใช้มารดาชาวจีนคนเดิม แต่เปลี่ยนชื่อบิดาเป็นชายไทย
ผลตรวจดีเอ็นเอภายหลัง พบว่า ชายไทยรายดังกล่าวไม่มีความสัมพันธ์ทางสายโลหิตกับเด็ก และเจ้าตัวยอมรับว่าไม่ใช่บิดาโดยกำเนิด ส่วนรายละเอียดเรื่องเจตนาและผลประโยชน์ยังต้องพิสูจน์ในกระบวนการสอบสวนและชั้นศาล
กรณีนี้ทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า เหตุใดระบบทะเบียนจึงไม่สามารถแจ้งเตือนการเกิดซ้ำของเด็กคนเดียวกันได้ตั้งแต่ต้น ทั้งที่มีข้อมูลวันเกิด มารดา โรงพยาบาล และหลักฐานการเกิดซึ่งสามารถนำมาเชื่อมโยงกันได้
เกิดในไทย ไม่ได้แปลว่าได้สัญชาติไทยอัตโนมัติ
ประเด็นที่ต้องทำความเข้าใจให้ถูกต้องคือ ประเทศไทยไม่ได้ใช้หลัก “เกิดในแผ่นดินแล้วเป็นคนไทยทุกคน” แบบไม่มีเงื่อนไข
พระราชบัญญัติสัญชาติกำหนดว่า บุคคลที่เกิดโดยมีบิดาหรือมารดาเป็นผู้มีสัญชาติไทย ย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิดตามหลักสายโลหิต ไม่ว่าจะเกิดในหรือนอกราชอาณาจักร
ส่วนเด็กที่เกิดในไทยโดยบิดาและมารดาเป็นคนต่างด้าว จะต้องพิจารณาสถานะการเข้าเมืองและเงื่อนไขตามมาตรา 7 ทวิ ไม่ได้เป็นคนไทยโดยอัตโนมัติทุกกรณี (⁠สำนักบริหารการทะเบียน)
จุดที่ขบวนการถูกกล่าวหาว่าพยายามดำเนินการ จึงไม่ใช่เพียง “สถานที่เกิด” แต่เป็นการสร้างข้อเท็จจริงในเอกสารว่าเด็กมีบิดาสัญชาติไทย หรือมีผู้เป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายเป็นคนไทย เพื่อเปิดทางให้ได้สัญชาติด้วยหลักสายโลหิต
กรมการปกครองเองเคยจัดทำแนวทางสอบสวนการแจ้งเกิดกรณีบิดาไทย–มารดาต่างด้าว โดยเตือนถึงพฤติการณ์ที่ชายไทยสมอ้างเป็นสามีหรือบิดาของเด็ก เพื่อให้เด็กมีชื่อในทะเบียนและได้สัญชาติไทยโดยมิชอบ แสดงว่าความเสี่ยงรูปแบบนี้เป็นช่องโหว่ที่หน่วยงานรัฐรับรู้มานานแล้ว (⁠สำนักบริหารการทะเบียน)
ทำไมสูติบัตรใบเดียวจึงมีมูลค่าสูง
สูติบัตรไม่ใช่เพียงกระดาษรับรองว่าเด็กเกิดที่ใด แต่เป็นเอกสารตั้งต้นของระบบยืนยันตัวตน ตั้งแต่การเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้าน การกำหนดเลขประจำตัวประชาชน การทำบัตรประชาชน และการขอหนังสือเดินทาง
เมื่อบุคคลมีสถานะเป็นคนไทย ย่อมมีสิทธิพื้นฐานหลายประการ เช่น การพำนักและเดินทางเข้าออกประเทศไทย สิทธิด้านการศึกษาและการรักษาพยาบาลตามเงื่อนไขของแต่ละระบบ ตลอดจนความสามารถในการถือกรรมสิทธิ์ที่ดินหรือทำธุรกรรมบางประเภทที่กฎหมายจำกัดไว้สำหรับคนไทย
อย่างไรก็ตาม การมีสัญชาติไทยไม่ได้หมายความว่าจะได้รับสวัสดิการทุกประเภทโดยอัตโนมัติ เพราะสิทธิบางอย่างยังมีเงื่อนไขด้านอายุ รายได้ การลงทะเบียน หรือสถานะในระบบประกันสังคมและหลักประกันสุขภาพ
ความเสี่ยงที่สำคัญกว่าจึงอยู่ที่การสร้าง “ตัวตนทางกฎหมาย” ที่สมบูรณ์ ซึ่งอาจถูกนำไปใช้เปิดบัญชี ถือหุ้น ถือทรัพย์สิน จดทะเบียนธุรกิจ หรือเป็นผู้ถือทรัพย์แทนบุคคลต่างชาติในอนาคต