ขอนแก่น ซิคะ ศูนย์กลางศิลปะวัฒนธรรมพื้นบ้านของอีสาน หมอลำ แนวทางทำนองหมอลำ ที่นี้พัฒนาจนมีแนวทางลำเดินหนึ่ง ที่เรียกว่า ลำเดินขอนแก่น

สมัยก่อนตอนฉันเรียน ม ปลาย มีเพื่อนใหม่คนหนึ่งเป็นคนขอนแก่นแล้วเข้ามาเรียน หน้าตาค่อนข้างดี แม้ผิวจะออกคล้ำ แต่สูงหุ่นดี ฉันแอบกัดฟัน คิดว่า ถ้าตอนนั้นเปิดตัว แอบขออมควยนางให้ฟิน คงจะดีไม่ดี แต่พอจบ ม. ๔ นางก็ลาออกไปต่อที่อื่น

ซึ่งฉันก็มีเพื่อนอีกคน ที่ตามต่อมาตั้งแต่ ม.ต้นแล้ว ตี๋ขาว นางชอบใส่กางเกงนักเรียนลายมันๆ มีทาง แม้ตูดนางจะไม่ค่อยแน่น แต่ทำให้ฉันจิ้นถึงควยนางอยู่ ตอนเรียนวันสุดท้ายของ ม.สี่ และเราก็ทำเวรกัน บวกกับเพื่อนอีกคนที่เป็นหัวหน้าห้อง อีกเพื่อนคนนี้นางก็ขี้เล่น นางจับฉันคว่ำนอนลงกับโต๊ะ และทำท่ากระเด้าๆ ฉัน ซึ่งทำให้ฉันประทับใจและชอบนาง แต่ก็เสียดายที่ฉันไม่ได้สานต่อ ที่จะนัดนางไปแอบอมควยในห้องน้ำ เสียดายเหมือนกัน ซึ่งเพื่อนคนนี้ก็ลาออกไป เปลี่ยนไปเรียนพานิชย์ ตอนขึ้น ม ห้า เพราะนางไปไม่ไหวกับสายศิลป์ภาษา

10 10 10

อีสานตอนบน-ตอนกลาง ศูนย์กลางวัฒนธรรมอยู่ที่ แขวงจำปาศักดิ์ประเทศลาว

อีสานตอนล่าง หรือ อีสานใต้ ศูนย์กลางวัฒนธรรมอยู่ที่ เสียมราฐ กัมพูชา

เดินพื้นที่บริเวณอีสาน หรือฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง เป็นพื้นที่แห้งแล้ง ไกลปืนเที่ยงของชาวลาว ไม่มีโบราณสถาน ไม่มีวัฒนธรรมอะไรเลย เพราะส่วนมาก ของพวกนั้น มันอยู่ฝั่งลาวหมดค่ะ

สยามไปยึดมาพัฒนา ก็ได้แต่คนลาวมา แล้วพวกลาว ที่ถูกเปลี่ยนให้เป็นคนไทยอีสาน

คนฉลาดมาตอบสักทีนะคะ

อีนี่โง่งมอีกแล้วนะคะ อีสานถึงเป็นต่างจังหวัดของล้านช้าง ไม่ใช่ไม่มีโบราณสถานอะไรนะคะ มีวัด มีสิมโบราณเยอะแยะค่ะ โง่ไม่เคยออกไปไหนแล้วอย่ามาควายค่ะ พระธาตุต่างๆ ก็มีเยอะ เลย มีพระธาตุศรีสองรัก มาแต่โบราณ มีจารึกอักษรธัมม์ล้านช้างด้วย ประมาณช่วง พ.ศ. ๒๑๐๐ ถึง ๒๒๐๐ นครพนมก็มีพระธาตุพนม พระธาตุต่างๆ

และในอีสานเอง ยังมีสำเนียงลาวบางสำเนียงที่พบเฉพาะในอีสานด้วย

ลงพื้นที่ศึกษาบ้างนะคะ อย่าอยู่แต่ในกะลา และในอีสานเองก็ยังเป็นพื้นที่พัฒนาของการแสดง ขับร้องแบบชาวบ้านของลาวด้วย คือ หมอลำต่างๆ ทางล้านช้าง หลวงพระบาง เวียงจันทร์เองต่างหาก ที่นาฎศิลป์ได้รับอิทธิพลจากไทยกลางสยามในช่วงที่เป็นประเทศราช เช่น มีโขน มีวงปี่พาทย์แนวราชสำนักสยาม ซึ่งสิ่งนี้ไม่มีในวัฒนธรรมเดิมของลาวนะคะ

https://youtube.com/shorts/fabqU0QHjWY?si=s4GpC_iOyBjx6qeV

โบราณสถานอีสานส่วนใหญ่เป็นศิลปะขอม พระธาตุพนม พระธาตศรีสองรัก ต่อเติมมาจากฐานเจดีย์ขอมดัดแปลงมาเป็นศิลปะแบบล้านช้าง ทำนองลำ ขับร้อง บรรเลงเพลงต่างๆทั้งยุคเก่าใหม่ ก็เอาทำนองจากลาวมาประยุกต์ทั้งนั้น เช่น ขับพวน ลำตังหวาย ขับทุ้ม ส่งพรปีใหม่ ดวงจำปา ดนตรีที่เป็นอีสานจริงๆคือโปงลาง ส่วนนาฎศิลป์โขนนี่มันรับจากทั้งเขมรและสยามตั้งแต่สมัยพระเจ้าฟ้างุ่มที่ไปเอาพระบางกับนางแก้วมาจากเขมรและช่วงตกเป็นเมืองขี้นสยามค่ะ

ซากวัฒนธรรมที่หลงเหลือในอีสาน มันของล้านช้าง กับ เขมร มาสร้างตอนแผ่ขยานเข้ามา ในอดีต อีสานเป็นแค่ทางผ่าน ไม่เคยมีวัฒนธรรมอะไรเป็นของตัวเอง และไม่เคยเป็นศูนย์กลางวัฒนธรรมเหี้ยส้นตีนอะไรเลย

และ fact คือ ในมันไม่มีวัฒนธรรมอีสานอยู่จริงๆ ไม่มี และไม่เคยมี วัฒนธรรมอีสาน คือสิ่งที่รัฐไทย พยายามจะสร้างขึ้นมาเองในยุคหลัง เพราะเบื้องหลังของวัฒนธรรมอีสาน มันคือ วัฒนธรรมลาว + เขมร

ยุคหลัง นี่ อีอีสาน ก็ถูกสยาม มากลืนจนหมดแล้ว วัดในอีสาน ก็เป็นวัดแบบสยาม แทบไม่เหลือวัฒนธรรมแบบล้านช้างอยู่อีกแล้ว